Dzień Św. Jana

Dzień św. Jana jest postrzegany na Orawie jako czas nagromadzenia niebezpiecznych, nadprzyrodzonych sił, przed którymi chroni się za pomocą dawnych praktyk magicznych i ochronnych. W Oravskiej Polhorze wierzy się, że czarownica zbierająca przed wschodem słońca trawę na cudzej miedzy może odebrać krowom mleko i urodzaj mleczności. Z kolei w Lipnicy Wielkiej funkcjonuje zwyczaj ochronny: gospodyni przed świtem zbiera trawę z dziewięciu miedz i podaje ją krowom, aby zapewnić im obfitość mleka i zdrowie stada.

W wigilię św. Jana domy majone są gałęziami drzew liściastych, głównie lipy i jesionu, które pełnią funkcję ochronną i symbolizują siłę natury oraz odrodzenie przyrody. Gałęzie te wbija się później w pola i zagony, gdzie mają chronić uprawy przed zniszczeniem i złymi mocami.

Istotnym elementem jest także ich dalsze wykorzystanie – podczas burzy gałęzie te pali się w piecu, ponieważ wierzy się, że dym i ogień mają moc ochrony przed piorunami i żywiołami. Dzień św. Jana łączy więc w sobie elementy magii ochronnej, wierzeń o siłach natury oraz dawnych praktyk rolniczych, podkreślając silny związek człowieka z otaczającym światem przyrody.

Pasterskie Święto na Orawie, czyli „Letni kiermas”

Tak o Świecie Pasterskim i jego początkach, tradycjach i kontynuacjach w 1993 roku pisał Emil Kowalczyk w czasopiśmie „Nowe Podhale”

Kiedy jo se, kiedy krowicki posała,
kozdo dolinecka wesoło bywała.
Teraz jo se teros krowicki nie posom
kozdo dolinecka zarosła stokłosom

Bogata obrzędowość pasterzy orawskich została współcześnie przypomniana dzięki inicjatywie Ludwika Młynarczyka, który w 1975 roku w Lipnicy Wielkiej zapoczątkował „Święto Pasterskie – Orawska Wiosna”. Wydarzenie to, wraz z konkursem muzycznym „Zbyrcok” i konkursem literackim, stało się kluczowym sposobem na ratowanie tradycyjnego śpiewu, muzykowania oraz unikalnych sprawności, takich jak mistrzowskie strzelanie z bicza.

Dawny świat Orawy opierał się na surowej edukacji pasterskiej, którą dzieci zaczynały już w wieku pięciu lat. Z czasem młodzi pasterze awansowali, aż po rolę doświadczonych wolarzy opiekujących się stadami na halach Babiej Góry. Najważniejszym punktem roku był „Letni kiermas” – święto pasterzy obchodzone w dzień św. Jana lub na początku lipca. Był to rzadki czas wolny od pracy, celebrowany przez budowanie kolib, wspólne biesiadowanie przy ognisku oraz udział w odpustach. Cała wieś angażowała się w te obchody – gazdowie odbierali od baców zapłatę w postaci serów i oscypków, a wieczory wypełniały wspólne zabawy oraz tradycyjne tańce orawskie, trwające aż do zakończenia sezonu w dniu św. Michała.